دانش آموزان عزیز

مجله سنجاقک

را

خریداری نمایید

بر آمد صبح و بوی نوروز

بکام دوستان . بخت پیروز

مبارک بادت این سال و همه سال

همایون بادت این روز و همه روز

سالنوبرهمهمبارک

(( سفره هفت سین ))

باز هم بوی بهار می آید

بوی چهارشنبه سوری و سفره هفت سین می آید

باز هم سفره هفت سین را در تنهایی و غربت می چینم

سفره ای دور از حال و هوای نوروز را می چینم

باز هم به یاد سفره هفت سین خانه

دلم پر میزند، چشمانم پر از اشک می شود برای خانه

باز هم یاد خاطرات چهارشنبه سوری

پر می کند لحظات سرد سالهای دوری

باز هم به یاد پریدن از روی آتش

نگاه می کنم با حسرت به عکسهایش

امسال هم مثل سالهای دوری

سفره ای خواهم چید رویایی

به نام خدا

بازی های ورزشی کلاسی

با توجه به اهمیت ورزش شور شادی و نشاط برای نونهالان بر آن شدم با فرا رسیدن فصل سرما بارندگی که چون در این موقع دیگر از حیاط نمی شود استناد ، کرد 9 بازی را تهیه و در دسترس مربیان عزیز در صورت تمایل قرار می دهم برای اجرای در کلاس یا نماز خانه تا در این ساعات بچّه ها لذت شاد بودن را ببرند .

همه ی کودکان از بازی کردن لذّت می برند . آنان از این طریق محیط خود را می شناسند ، به توانایی های خود پی می برند و آن ها را افزایش می دهند پیروی از یک برنامه ی سازمان یافته ، کودک را یاری می دهد تا در مسیری گام بردارد که به رشد و تکامل همه ی زمینه های مذکور منتهی خواهد شد .

بازی های انتخابی در محیط محدود و بسته بر اساس اهداف زیر تهیه شده است .

-      رشد همه جانبه کودک از جهت اجتماعی ، اخلاقی و تربیتی مد نظر بوده است

-      رشد مهارتهای حرکتی

-      رشد مهارتهای حسی – حرکتی و هماهنگی است

-      تقویت حواس مختلف

-      گسترش حس تعاون و مشارکت و مسئولیت پذیری

-      بردباری و رعایت نوبت

-      تمرین نقش های افراد و برنامه ریزی

-      بسط تخیلات سازنده و خلاقیتها

1- بازی کلاه

وسیله بازی : کلاه

محل : کلاس

تعداد بازیکنان : 5 نفر یا بیشتر

هدف از بازی : سرعت انتقال و تحرک عضلانی ، شادی و تفریح

آرایش بازی :  به دلخواه

طریقه بازی : مربی یک کلاه به سر اولین نفر در کلاس گذاشته و کودک باید سریعاً کلاه را به سر کودک پهلویی خود بگذارد . ( پایان زمان تعیین شده فرضاً 30 تا 40 ثانیه کلاه بر سر هر کودکی بود او بازنده شده و از گروه خارج می شود ، بازی را می توان تا آخرین کودکی که از بین دو نفر آخر باقی بماند ادامه داد .

2- بازی حافظه

وسیله بازی : اشیای مختلف

محل : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

هدف از بازی : تقویت حافظه و به یاد آوردن

آرایش بازی  : به دلخواه

طریقه بازی : مربی یک سری وسایل مختلف را از کودکان گرفته و یا اینکه آنها را از قبل تهیه می کند ، برای شروع بازی مربی ابتدا وسایل مختلف را دور از چشم کودکان زیر دستمال بزرگ مخفی می کند سپس برای مدت کوتاهی دستمال را از روی اشیا برداشته و پس از چند ثانیه دوباره روی وسایل می گذارد از کودکان بازیکن می خواهد یکی یکی نام اشیایی را که به یاد دارند بازگو کنند . هر کودکی که بیشترین اشیا را نام برد امتیاز بیشتری کسب خواهد کرد و کارگردان دور بعدی بازی می شود .

3- بازی خانواده

وسیله بازی : ندارد

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

هدف از بازی : آشنایی با مفاهیم خانواده

آرایش بازی : ندارد

طریقه بازی  : مربی کودکان را با نام اعضای خانواده نام گذاری می کند . به عنوان مثال پدر ، مادر ، پسر ، دختر ، کودک ، نوزاد ، مادر بزرگ ، پدر بزرگ ، دختر خاله ... و بعد یک داستان راجع به واقعه ای که در یک خانواده اتفاق می افتد بیان کند . در جایی که مربی اسم انتخابی را به زبان می آورد کودکان باید با حرکات و یا تقلید صدا نقش فرد مورد نظر را بیان کنند . اگر گفت مادر باید جای مادر حرف بزنند و یا حرکات او را به تقلید پخش تمیز کردن را نشان دهند .

4- خرید و فروش میوه

وسیله بازی : ندارد

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

هدف از بازی  : آشنایی با میوه ها

آرایش بازی : دلخواه

طریقه بازی : دو نفر از دانش آموزان به عنوان خریدار و فروشنده انتخاب می شوند . بقیه بچه ها به نام میوه هایی نام گذاری می شوند . خریدار از راه می رسد و پیش فروشنده می آید ، میوه هایی را که مایل به خرید آنهاست نام می برد در صورت وجود دانش آموزی با آن نام میوه به دانش آموز دست می زند و می گوید کیلویی 800 تومان است خوش مزه و آب دار است و حالت قلقلک را به می دهد اگر آن میوه خندید بازنده است و از بازی خارج می شود و گرنه خریداری می شود . این کودک در دور بعد نقش خریدار را بازی می کند .

5- گرفتن و دریافت کردن توپ

وسیله بازی : توپ – کیسه لوبیا – بادکنک

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 2 نفر

هدف از بازی  : شادی – سرگرمی – سرعت عمل

آرایش بازی : دلخواه

طریقه بازی : هر کدام دو نفر ، دو نفر شوند سپس یکی از بچّه ها توپ را پرتاب و دوست دیگر بگیرد در فاصله 2 متری از یکدیگر آهسته و آرام به جای توپ کیسه لوبیا یا بادکنک نیز استفاده می توان کرد . هر کدام پرتاب داشته باشند سپس پرونده ها با هم مسابقه تا دو نفر آخر که باقی می مانند .

6- ضربه زدن به توپ

وسیله بازی : توپ نرمی که قابلیت برگشت داشته باشد سنگین نباشد .

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

هدف از بازی  : شادی – سرگرمی – سرعت عمل – هماهنگی عضلات و چشم

آرایش بازی : دلخواه

طریقه بازی : فرد با دست به توپ ضربه می زند توپ را  می گیرد  با  دیگر  به آن ضربه وارد می کند توپ را دنبال کنند و ضربه بزنند .

7- راکت بال  - ضربه زدن با توپ تخم مرغی یا بادکنک

وسیله بازی : توپ تخم مرغی یا بادکنک – راکت

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

هدف از بازی  : شادی – سرگرمی – سرعت عمل هماهنگی چشم و دست

آرایش بازی : دلخواه

طریقه بازی : فرد راکت را گرفته با توپ یا بادکنک ضربه می زند تا زمانی که توپ یا بادکنک از روی راکت به زمین نیفتد بازی برای او ادامه دارد .

8- بطری و قوطی کبریت

وسیله بازی : یک عدد بطری و دو عدد قوطی کبریت

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

آرایش بازی : دلخواه

هدف  بازی : روی یک میز بطری خالی می گذاریم و دو قوطی کبریت را مطابق شکل روی آن قرار می دهیم هر دانش آموز باید سعی کند از فاصله 2 تا 3 متری با چشم باز به طرف بطری رفته و با انگشت خود فقط قوطی کبریت بالایی را به زمین بیندازد .

9- هدف گیری با چشم بسته

وسیله بازی : یک تکه مقوا

محل  : کلاس

تعداد بازیکنان : 1 نفر

آرایش بازیکنان : به دلخواه

هدف از بازی : شادی – سرگرمی و هماهنگی حرکات

طریقه بازی : روی یک مقوا شکل دو دایره رسم می کنیم . دایرۀ وسطی را رنگ قرمز می زنیم ، بعد شکل را روی دیوار به ارتفاع شانه ی دانش آموز نصب می کنیم کودک باید در حالی که  در حدود دو تا سه متری از آن فاصله دارند اول نشانه را خوب نگاه کرده بعد با چشم بسته در حالی که انگشت نشانه ی خود را دراز کرده سعی کنند نقطه ی وسط را لمس کنند پس از لمس کردن انگشت خود را در آن محل نگه دارند بعد چشمان خود را باز کنند تا محل نشانه را ببینند .

بازی های املایی

عقل فضلا و دانشمندان در حول و حوش قلم ها نمود پیدا می کند . ( امام علی (ع) )

همان طور که هر یک مرد پس زبانش نهفته است ، شأن و منزلت یک دانشمند نیز در پس قلمش مستمر است .

منظور از قلم ، خط خوش ،بی غلط نوشتن و فصاحت و بلاغت نوشته است . وظیفه پرورش قلم اندیشمندان کوچک برعهده آموزگاران و والدین    می باشد . در جهان سرشار از پیشرفت و تکنولوژی پرورش اقلام کودکان جز با روش های سنتی گذشته میسر خواهد بود ! آموزگاری برای تکلیف شب رونویسی بدون تغییر می دهد یکی نوشتن کلمات سخت را می دهد ، یا هر شب املا کار می کنند سپس آموزگار املا گفته بچه ها بی صدا رونویسی می کنند و معلم تصحیح می کند . آیا این روش های قدیمی در جهان مدرن و مملو از ترقی پاسخگوی ذهن فعال و کنجکاو این نونهالان پر انرژی خواهد بود ؟

اهداف دوبازی های املایی .

در بازی های املایی از حواس شنیداری ، دیداری و ذهنی کودک نهایت استفاده می شود .

دامنه لغات کودک وسعت بیشتر می یابد و املای کلمات سخت با بازی اثری ماندگار خواهد داشت .

-      استفاده ایی بازیها در تمام پایه ها امکان پذیر است .

-      هر بازی را می توان در جلسه ای قرارداد یا هر بازی را در دو جلسه انجام داده و به تشخیص یک جلسه را ارزیابی قرار دهید و املا بگویید .

1- جای خالی را پر کن و بنویس  

وسیله بازی : کتاب فارسی یا درس مورد نظر – دفتر املا – دفتر ثبت امتیازات آموزگار -   

زمان : 2 دقیقه برای هر نفر

تعداد بازیکنان : 1 نفر

نحوه اجرا  : آموزگار از همه فراگیران می خواهد یک کلمه مشکل درس را برای خود انتخاب کنند . سپس یکی از فراگیران را پای تخته می آورد و کلمه انتخابی خود را به معلم نشان می دهد . تشخیص معلم بر کلمه مناسب  شرط است . بازی آغاز می شود . بدین ترتیب که دانش آموز به تعداد حروف کلمه انتخابی خود جاهای خالی را روی تخته سیاه می گذارد مثلاً کلمه موقّتاً

 ـــ   ـــ   ـــ  ـــ   ـــ   سپس از دانش آموزان نشسته هر کدام باید یک حرف را باید بگویند تا در جای خالی قرار بگیرد مثلاً می گوید ج چون در کلمه موقّتاً ج نداریم پایین نوشته می شود و دانش آموز امتیاز نمی گیرد  نفر بعدی  و را می گوید در جای خود نوشته و یک  امتیاز به دانش آموز که صرف را صحیح گفته داده می شود همین طور بازی ادامه دارد تا کلمه ساخته شود و اگر قبل این که به پایان برسیم کسی حدس زد کلمه را 5 امتیاز می گیرد و جمله هم می سازد سپس چون 5 حرف داشت این کلمه را باید 5 بار پای تابلو بنویسید و دانش آموزان نیز در دفتر املای خود بنویسید و بازی با کلمات بعدی ادامه پیدا می کند .

2- بازی  ببین و بنویس

وسیله بازی : کارت هایی که بر روی آن کلمات شکل درس نوشته شده است ، طناب و گیره یا چسب نواری ، کارت امتیاز  

زمان : 1 دقیقه برای چسباندن کارت ها – 2 دقیقه برای نوشتن کلمات برای هر نفر

تعداد بازیکنان : 1 نفر

نحوه اجرا  :  بازی بدین صورت آغاز می شود که معلم دانش آموزی را برای نوشتن کلمات صدا می کند سپس پنج کارت را روی تخته نصب می کند و به سرعت جمع می کند ، روی هر کارت کلمه ای از درس نوشته شده است که دانش آموز کارت را پر سرعت می بیند سپس به خاطر می سپارد دو دقیقه فرصت دارد تا این کلمات را بر روی تابلو بنویسید با سوت یا دست زدن معلم دیگر فرصت او پایان می پذیرد به تعداد کلمات نوشته شده امتیازی گیرد مثلاً از 5 کلمه دیده 3 تا را می نویسد و 3 امتیاز می گیرد . باز بازی با کلمات دیگر انجام می گیرد . با بازیکن دیگر .

در این بازی سرعت ، دقت حواس بینایی و قدرت نوشتاری دانش آموزان افزایش می یابد .

3- برگردان و بنویس

وسیله بازی : کارت هایی که بر روی آن ها کلمات و شکل درس نوشته شده باشد – طناب و گیره یا چسب نواری – توپ – کارت امتیاز

زمان : 2 دقیقه برای هر نفر

تعداد بازیکنان : 1 نفر

نحوه اجرا   : آموزگار  پنج کارت به تخته سیاه وصل می کند دانش آموز پای تابلو می آید کارت ها از پشت با شماره 1 تا 5 نصب شده اند . دانش آموز توپی را گرفته کوچک و از فاصله 2 متری توپ را باید به یکی از کارت ها به ترتیب بزند آن کارت را برگرداند و روی تابلو بنویسید در زمان دو دقیقه . مثلاً شماره 1 توپ می خورد کلمه ظالم را می نویسد سپس هم خانوده آن را بنویسید و با آن مجله بسازد ظالم : ظلم – خدا ظالم را درست ندارد .

اگر به خوبی بازی شود تا پایان زنگ 20 کلمه بدین صورت کار می شود و دانش آموزان در دفاتر خود می نویسند و بازی ادامه پیدا می کند .

اگر دانش آموز دقت اضافی داشت دوباره توپ را پرتاب کرده به کارت 2 می خورد و بر می گرداند می نویسد : انقلاب : قلب – انقلاب ما به رهبری امام خمینی به پیروزی رسید . بنابراین این دانش آموز 6 امتیاز می گیرد . نوشتن هم خانواده یک امتیاز . نوشتن جمله 2 امتیاز جمعاً 3 امتیاز و اگر دانش آموزی با راهنمایی معلم هم نتوانست بنویسد امتیازی نمی گیرد بازی به وسیله نفرات بعدی ادامه می یابد .

4- ماز

وسیله بازی : تخته سیاه و تخته پاک کن – لیستی از کلمات هم خانواده یا هم معنی یا مخالف که باید بوسیله آموزگار آماده شد باشد – کارت امتیاز  

زمان بازی : تا زمانی که بازی ادامه دارد .

تعداد بازیکنان : همه دانش آموزان  

نحوه اجرا  : این بازی آموزگار از قبل لیستی از کلمات هم خانواده یا مخالف یا مترادف را آماده می کند ( حدوداً 30 کلمه و 30 هم خانواده . مخالف یا مترادف ) لیست کلمات را به صورت در هم به کمک چند دانش آموز روی تخته می نویسد یعنی این طور نیست که هر کلمه در کنار هم خانواده خودش قرار گیرد بلکه در هم نوشته شود . وقتی که کار نوشتن کلمات روی تخته تمام شد بازی آغاز می شود .

آموزگار یک نفر مثلاً عاطفه را صدا می زند به دلخواه یک کلمه را پیدا می کند و هم خانواده آن را نیز پیدا می کند و آن دو با خطی به هم وصل می کند 2 امتیازی گیرد بازی به همین صورت ادامه پیدا می کند تا همه کلمات به هم خانواده – مترادف یا مخالف خود وصل شوند . دانش آموزان نیز در دفتر خود می نویسند به همین صورت در هم و باید هنگام خط کشیدن خطهایشان درهم با خطهای قبلی نشود .

برای این بازی معّلم می تواند شب قبلی . از همه بچه ها بخواهد مخالف یا هم خانواده یا هم معنی کلمات سخت درس را پیدا کنند و بیاموزند و از تکالیف بچه ها برای بازی استفاده شود .

آشنایی با روش آموزش بخوانیم – بنویسیم

با توجه به اینکه در سال تحصیلی 83-82 در سراسر کشور روش آموزش فارسی تغییر کرده و به جای یک کتاب فارسی از دو کتاب که مشترکاً کار کتاب قبلی را انجام می دهند استفاده می شود، ضروری است که اولیاء با این روش آشنا شوند .

به طور کلی روش های متفاوتی در آموزش خواندن ونوشتن وجود دارد. اما انتخاب " روش کلی " برای آموزش خواندن، قدمی بسیار موثر است و مزایای فراوانی را به همراه دارد . این روش را برا ساس دیدگاههای روانشناسی گشالت طراحی کرده اند و بر خلاف روش " باغچه بان " که قبلاً آموزش داده می شد و جزء روش های تحلیلی بود و در آن ابتدا با معرفی اجزاء به طرف تشکیل کل کلمه حرکت می شد ، در این روش (بخوانیم-بنویسیم)، کودک خواندن را با شکل کلی کلمه ها و نمادهای مختلفی که برای آن کلمه وجود دارد آغاز می کند و با دیدن کلمات، آمادگی ذهنی لازم را برای تجزیه کلمه ها به واحدهای کوچکتر تشکیل دهنده کلمه می یابد .

در روش جدید به طور خلاصه دانش آموز از تصویر کل کلمه شروع کرده و اجزاء تشکیل شده آن می رسد و در این مسیر کودک درک خواهد کرد که خود کلمه تنها مد نظر نیست بلکه ابعاد دیگری به جزء نماد نوشتاری کلمه هم مد نظر می باشد که همان مفهوم کلمه و کاربردهای مختلف آن و همچنین صورت های مختلف استفاده و یا وجود آن در طبیعت و پیرامون است . برای مثال، در آموزش کلمه عام ، واقعیت های قابل لمس مانند خود آب ، در تصویری به کودک نشان داده می شود . همچنین مفاهیم دیگری نیز مانند دریا که از آب تشکیل شده به کودک نشان داده می شود و حتی آمدن باران و به نوعی چگونگی تشکیل دریاها در مفاهیم پنهان گنجانده می شود و خصوصیت آبی دیدن آب در دریا هم مد نظر قرار می گیرد . کودک با تلفیق درونی مفاهیم و ایجاد رابطه بین مفاهیم ، علاوه بر رشد شناختی مناسب با گروه سنی اش ، به تفکر و توسعه فکری می پردازد و گاهی در اثر تفکر شهودی و خلاقانه به آفرینش هایی دست می زند . لازم است به این نکته توجه داشته باشیم که ما باید تلاش کنیم که کودکانمان به جای حفظ کردن و پذیرفتن هر چه که ما برای آنها دیکته می کنیم به تفکر و درک بهتر پدیده های پیرامون خود بپردازند و در همین راستا با رشد درون داده ها درونی خود به برون داده های بدیع و نویی بپردازند . پس می توان گفت ایجاد زمینه ای که خود کودک برای یادگیری فکر کند بسیار موثرتر و بهتر است تا فکر دیگران را یاد بگیرد . استاد شهید مطهری می گوید : " ستایش گر استادی هستم که اندیشیدن را به من آموخت نه اندیشه ها را " .

بنابراین اولیاء محترم در راستای این تحول بنیادی و اثربخش باید به آرا ء و عقاید و اندیشه های کودک خود احترام گذاشته و زمینه های بارش مغزی کودکان را فراهم آورد

روش " آموزش کلی " چیست ؟

روش " آموزش کلی " با کلماتی که برای کودک آشناتر است و کودک تصویر ذهنی و همچنین مفهوم آن را بیشتر در ذهن دارد آغاز می شود . در این روش تلاش می شود که با استفاده از تصاویر ، و در صورت امکان اوردن خود اشیاء ( واقعیت هایی که کلمه در آن صدق می کند و چیزی که کلمه یاد داده شده بیانگر شناسایی آن از دیگر اشیاء است ) و در اختیار قرار دادن آن به کودک ، زمینه یادگیری عینی کودک فراهم شود و کلمه ای را که نماد آن مفهوم و نام آن شیء است به کودک نشان داده شود تا کودک با حافظه دیداری و ایجاد رابطه ذهنی با نام شنیده شده ، آن شیء را در ذهن نگهداری کند .

پس از تکرار و اطمینان از اینکه کلمه به صورت کلی در حافظه جا گرفته ، زمان آن می رسد که کلمه را به بخش ها و حروف تشکیل دهنده آن تجزیه کنند . به این ترتیب کودک به مرور زمان ضمن یادگیری کلمات ، بدون تمرکز زیاد بر حروف تشکیل دهنده آنها ، مهارت خواندن را به سرعت کسب کرده و صداهای حروف را در داخل کلمه ها یاد می گیرد و پس از تمرینات لازم ، به شناخت نماد حروف و صداهای آنها می پردازد .

به طور خلاصه ، اول شکل کلمه را به دانش آموز نشان می دهند سپس تصاویری را که کلمه بیانگر نام آنها و یا مفهوم آنها می باشد نمایش می دهند . سپس صدا و لفظ کلمه را بیان می کنند و در آخر هر یک از حروف کلمه را که دانش آموز نمی داند برایش معرفی کرده و شکل های نوشتاری و صدای آن را آموزش می دهند . این روش به علتهای مختلفی بسیار کارا و مفید است ؛ از جمله :

کودکی که بیا علاقه وارد مدرسه می شود به سرعت به دنیای زیبای کلمات وارد می شود .

حافظه دیداری کودک رشد می کند و به خوبی شکل کلی کلمات را به خاطر می سپارد .

چون کودک فراگیری را با کلمات ، تصاو.یر و مفاهیم انجام می دهد کدهای بیشتری برای به خاطر آوردن در ذهنش دارد .

کلیه مهارتهای زبانی کودک رشد می کند و خوب گوش کردن ، خوب به خاطر آوردن ، مهارت های ایجاد ارتباط بین کلمات ومفاهیم ، خوب صحبت کردن وتوضیح دادن را فرا می گیرد .

چون به تفکر و رشد مفهومی و درک مفهومی می پردازد دانش آموز در حل مسایل ریاضی ، توانایی بیشتری کسب می کند و در ریاضی منتظر سولات کاملا مستقیم نمی ماند و با تغییر دان صورت مسئله روش حل آن را پیدا می کند .

دانش آموز با دید کلی فر می گیرد که چگونه یک مطلب از" یک کل " تشکیل شده و برای درک و تجزیه آن چگونه باید به تحلیل پرداخت . بنابراین استدلال قیاسی کوچک رشد می کند و زمینه های رشد استدلال استقرایی کودک فراهم می آید و کودک فرا می گیرد که چگونه از این مفاهیم در حل مشکلات فردی و خانوادگی و گروهی اش استفاده کند . همچنین یاد خواهد گرفت که یک مشکل را به قسمت های کوچک تر تقسیم کند و با طی فرآیندی به حل جزییات بپردازد تا زمینه تغیرات کلی فراهم آید ( این امر یکی از مهمترین راهبردهای حل مسئله است که در کسانی که به روش جزء به کل آموزش دیده اند کمتر مشاهده می شود ) . با نهادینه شدن این تفکر می توان امید داشت بسیاری از مشکلات رفتاری کودک برطرف گردد .

دانش آموز با مهارتهایی که در آینده به کارش خواهد آمد آشنا می شود و از مسیر دانش آموزی به دانش پژوهی می رسد و روشهای بحث و گفتگو ، تحلیل و تجمیع را فرا می گیرد .

این روش برای دانش آموز در نوشتن دیکته و املاء بسیار موثر است ، زیرا بارها تصویر کلمه را به خاطر سپرده و هنگام نوشتن به واسطه وجود نمادهای مختلف ، خیلی خوب و سریع کلمه را به یاد می آورد و درست می نویسد .

با توجه به حافظه کوتاه مدت که دارای ذخیره 2+-7 قطعه می باشد هرگاه قرا ر باشد که این تعداد را کودک حفظ کند بهتر است که به جای یک قطعه حرف، یک کلمه را حفظ کند، بنابراین به رشد حافظه دیداری و شنیداری کودک کمک می شود .

چون کلمات در مقایسه با حروف، به صورت کلی دیده و احساس می شوند بنابراین یادگیری، انتقال و جایگزینی آنها در ذهن کودکان ساده تر و طبیعی تر صورت می گیرد .

زمینه های مشارکت، فعالیت گروهی، رشد مهارت های ارتباطی اجتماعی، رشد مهارتهای چهارگانه زبانی، خودابرازی، خودپنداری، شکوفایی خلاقیت، یادگیری فعال بر اساس روش فعالیت محوری و شناخت نقش های متناسب اجتماعی، در این روش خیلی بیشتر فراهم می آید و دانش آموز در اثر تماس ذهنی و عینی با برنامه ریزی و فعالیت های تکمیلی به یادگیری بهتری دست می یابد .

این روش به ایجاد ارتباط دروس مختلف و همچنین کاربردهای آنها کمک می نماید .

در این روش بر اساس توانایی های دانش آموزان، مطالب از ساده به پیچیده تنظیم شده و با واقعیات عینی که کودک در پیرامون خود می تواند مشاهده کند، دست ورزی کند و تجربه کند، بسیار منطبق است .

" روش کلی " به سه روش آموزش داده می شود؛ این روشها عبارتند از :

روش کلمه آموزی

روش عبارت آموزی

روش جمله آموزی

در کتاب بخوانیم، از روش کلمه اموزی استفاد شده است . در این روش، همانطور که قبلاً هم آمد، خواندن با کلمه آغاز می شود و با عناصر دیگر آموزشی از جمله تصاویر کلمه ای که راحت تر است و کودک نیز با آنها ممارست بیشتری دارد و مفاهیم آن را درک می کند شروع می شود و با تکرار و تمرین، کودک رابطه بین کلمه و تصویر را برقرار کرده و از روی تصویر نیز می تواند بخواند . با بالا رفتن این مهارت، نماد وتصویر علامتی (حرفی) کلمه را نیز شناخته و بدین ترتیب آن را می تواند تشخیص داده و بخواند . در این خصوص تحقیقات نشان داده که کودکان در اثر تکرار حداقل 5 بار کلمه در جملات و صفخات مختلف با فاصله های زمانی معین می توانند شکل کلی کلمه و معنای آن را در ذهن خویش جای داده و با دیدن شکل کلی کلمه آن را بخوانند . این فرآیند به علت اینکه کودک درک و دریافتی از کلمه دارد و ویژگی کلمه را، که به عنوان یک واحد معنادار زبان می باشد، می شناسد، به درک و فهم مطلب می پردازد که این امر از ارکان مهم خواندن است .

* نکته: البته باید توجه داشت که برای رشد بهتر کودک در روش آموزش کلی باید بر روی حافظه دیداری کودک کار شود تا فراخنای حافظه دیداری رشد کند و کودک با دیدن، به خوبی به سه مرحله کدگذاری، ذخیره سازی و در نهایت بازیابی دست یابد . برای آموزش زبان نوشتاری (خط) و گفتاری (خواندن) به کودکان، از ویژگی های زبانی و خط فارسی استفاده شده و با معرفی کوچکترین جزء خط یعنی حرف، ارتباط بین این دو زمینه های سوادآموزی فراهم آمده است .

زبان فارسی از 30 صوت که به دو ذسته اصلی تقسیم می شوند تشکیل شده است که عبارتند از :

صامت ها یا حرفهای بی صدا که تلفظ آنها به تنهایی ممکن نیست و باید با کمک یکی از مصوت ها خوانده شوند . صامت ها عبارتند از: ب،پ،ت،ط،ث،ص،س،ج،چ،ح،خ،د،ذ،ز،ض،ظ،ر،ژ،ش،ع،غ،ق،ف،ک،گ،ل،م،ن،و،ه،ی. باید توجه کرد که تعدادی از صامت ها از نظر شکل نوشتاری خط یکی نیستند اما از نظر صدا با یکدیگر مشترکند، بنابراین با وجود 32 حرف صامت، 23 صدای صامت داریم .

مصوت ها به حرف های صداداری گفته می شود که به تنهایی نیز قابل بیان هستند . زبان فارسی دارای سه نوع مصوت کوتاه شامل "اَ- اِ- اُ " و سه مصوت بلند "آ- او- ای " و یک مصوت مرکب "او-ای" می باشد .

مصوت های کوتاه، در خط نشان داده نمی شوند و فقط خوانده می شوند .

علاوه بر این در بررسی صداهای فارسی به دو ویژگی دیگر نیز می توان اشاره نمود که عبارتند از :

صداهای امتدادپذیر

صداهای امتدادناپذیر

به صداهایی که می توان آنها را کشیده و ممتد تلفظ کرد صداهای امتدادپذیر گفته می شود که شامل همه مصوت ها و برخی از صامت ها است و عبارتند از: " ث- س- ص"،"ح- ه"،خ،"ذ- ز- ض-ظ"، ر، ژ،ش،ف،ل،م،ن،و،ی. باید توجه کرد که صامت ها زمانی که در آخر کلمه قرار بگیرند می توان آنها را کشیده و ممتد تلفظ کرد اما مصوت ها را می توان در همه جای کلمه کشیده تلفظ کرد .

صداهایی را که نمی توان کشید و باید کوتاه و مقطع تلفظ شوند صداهای امتدادناپذیر گویند . این صداها در فارسی شامل صدای حروف ب،پ،ت،ج،چ،د،ک،گ،غ است .

* نکته : اگر صداهای امتدادناپذیر در اول کلمه و یا بخش آوردده شوند ضرورت دارد بلافاصله صدای دوم کلمه نیز تلفظ گردد؛ بنابراین بهتر است که در بکارگیری صداهای امتدادناپذیر ابتدا هم پایان ها تمرین شوند سپس هم آغازها تا دانش آموز تلفظ صحیح هر صدا را بهتر فرگیرد . مانند "ی" در کلمه چای .

خط فارسی دارای 32 حرف یا علامت است که عبارتند از : ا،ب،پ،ت،ث،ج،چ،ح،خ،د،ذ،ر،ز،ژ،س،ش،ص،ض،ط،ظ،ع،غ،ف،ق،ک،گ،ل،م،ن،و،ه،ی،ء. ما برای نوشتن از این نمادها استفاده می کنیم واز ترکیب و همنشینی حروف و صداها به ساخت کلمات و جملات می پردازیم. بنابراین رابطه تنگاتنگ نوشتن و خواندن کاملاً مشهود است و تا نتوانیم این رابطه را به خوبی برقرار کنیم مهارت لازم را در املاء و دیکته درک نخواهیم کرد، زیرا املاء عبارت است از تبدیل آواهای گفتاری به نمادهای نوشتاری . این رمزگردانی نیاز به دقت نظر و تکرار و تمرین و یادگیری مهارت های خوب گوش کردن و فهمیدن رمزها دارد تا با انتخاب درست محرک های نوشتاری بتوانیم طبق قراردادهای درونی هر نظام نوشتاری، به نگارش کلماتی که مفاهیم مورد نظر را در بر دارد و می تواند با همان قراردادی شناخته شود، بپردازیم . بنابراین لازم است که به دانش آموزان نکاتی را آموزش داد تا در کسب مهارت های لازم برای دیکته تواناتر گردند ( در این زمینه در فصل مهارت های نوشتن و دیکته مبسوط تر سخن گفته ایم )، این نکات عبارتند از :

در زبان فارسی و خط فارسی حروف و صداهایی وجود دارند که کاملاً بر هم دلالت دارند و فقط یک صدا برای یک حرف می باشد که این حروف عبارتند از : ب،پ،ج،چ،خ،د،ر،ژ،ش،ف،ک،گ،ل،م،ن که تقریباً نیمی از حروف را تشکیل می دهند .

دومین گروه، چند حرف با یک صدای واحد است که عبارتنداز : "ت- ط"، "س- ص"، "ح- ه"، "ذ- ز- ض-ظ"، "ع- ء"، "غ- ق" که 14 تا از حروف را تشکیل می دهند .

یک حرف در مقابل چند صدا در زبان و نوشتار فارسی وجود دارد که از این جمله عبارتند از : و- ه- ی؛ که حرف "و" به شکل های صامت "و"، مصوت "او"، مصوت "اُ"، مصوت مرکب"اُو" آورده می شود . حروفی که نوشته می شوند اما خوانده نمی شوند در املاء بسیار مهم هستند .

حرف "ی" به شکل های مصوت "ای" و صامت "ی" و حرف "ه" به شکل صامت "ه- ح" و مصوت "اِ" .

مصوت ها به دونوع چهار شکلی و دو شکلی تقسیم می شوند . مصوت های دو شکلی عبارتند از : "اَ- اُ- آ-او"، "اَ- اول"، "اَ- دوم" مانند کلمات آبادان ، ساراو "او- اول" و "و- دوم" مانند او و پارو . مصوت های چهار شکلی عبارتند از : "اِ- ای" شامل "اِ- اول"، "اِ- دوم"، "ه- آخر چسبان"، "ه- آخر تنها" . مانند کلمات اسلام، سپاه، لانه، کوزه و کلمات ایران، سیم، مدرسه ای .

صامت ها دارای سه نوع مختلف یک شکلی، دو شکلی و چند شکلی هستند . یک شکلی ها عبارتند از :

"د،ذ،ر،ز،ژ،ط،ظ،و" که به دو شکل آخر و غیر آخر در کلمات به کار می روند . دو شکلی ها شامل "ب" و همانند یک شکلی به آخر و غیرآخر تقسیم می شوند . چهار شکلی ها غبارتند از سه حرف "ع،غ،ه" که بنا به جایگاهشان در کلمات با نام های غیرآخر، وسط، آخرچسبان و آخرتنها به کار می روند .

بررسی کتاب " بخوانیم "

در بررسی کتاب " بخوانیم " و کتاب " بنویسیم "، اولیاء محترم با خواندن مقدمه کتاب درسی فرزندشان به برخی از نکاتی که باید مورد توجه قرار گیرد آشنا خواهند شد . برای روشن تر کردن محتوای کتاب، تذکرات دیگری لازم است که در ادامه خواهد آمد .

کتاب بخوانیم از چهار بخش تشکیل شده که در فهرست کتاب با عنوان " نگاره ها" در بخش اول، "آموزش نشانه ها " در بخش دوم و سوم و " روان خوانی " در بخش چهارم آورده شده است . هر یک از این بخش ها اهدافی را دنبال می کند تا کودک زمینه خواندن و در نهایت مهارت های پایه خواندن و در ادامه روان خوانی را کسب کند .

بخش اول – نگاره ها

نگاره به تصویری گفته می شود که دارای پیام های متفاوت و آموزشی باشد . نگاره ها در جهت آماده سازی کودک برای خواندن به روش کلی، بسیار کارایی دارند زیرا برحافظه دیداری کودک تاکید کرده و کودک را تشویق می کنند که با دیدن کل تصویر به جزئیاتی که خواسته می شود توجه کند و در انواع فعالیت های مختلف به کسب مهارتهای لازم بپردازد . بنابراین شناخت اجزاء و روابط بین آنها با مشاهده کل مد نظر است. هدفهای دیگری که در طرح نگاره ها برای آموزش در نظر گرفته شده عبارت است از :

درک حالتهای اشیاء، انسان و غیره در تصویر ؛

مفهوم سازی برای کل تصویر و بیان شفاهی آن ؛

بهکارگیری گنجینه لغات در صحبت کردن ضمن رشد گنجینه لغات کودک ؛

یافتن یک جزء در تصویر و اشنایی با نماد نوشتاری آن جزء و ایجاد رابطه ذهنی بین نماد، تصویر و صدای کلمه ( بیان شفاهی ) ؛

رشد درک و فهمیدن به عنوان پیش نیاز و یکی از مهمترین ارکان خواندن ؛

پرورش دقت و تمرکز و مهارت خوب دیدن و بازگو کردن آنچه قابل دیدن است ؛

پرسش و پاسخ و هدایت کودک به استفاده از مهارت های زبانی و همچنین رشد تفکر و اندیشه کودک ؛

آموزش پنهان مهارت های اجتماعی و زمینه سازی برای الگو برداری کودک بر اساس درک و فهمی که از تصاویر و بحث ها و گفتگوهایی که صورت می پذیرد ؛

رشد مفاهیم بنیادی و زمینه سازی برای به کارگیری یافته های کودک در علوم دیگر از جمله پایه ریزی مفاهیم علوم، ریاضی، دینی .

آموزش غیر مستقیم نکات بهداشتی، اجتماعی، اخلاقی ؛

زمینه سازی برای برقراری ارتباط بین کودکان و آماده کردن آنها در فراگیری مهارتهای ایجاد ارتباط و همچنین تشکیل گروه و فعالیت های سازمان داده شده مانند " برای دوستانت بگو " ؛

به کارگیری روش های فعال سازی کودک و مشارکت دادن کودکان در فعالیت های کلاسی برای یادگیری بهتر و شرکت و همیاری در ارتقای سطح آموزشی خود و دیگر دوستان ؛

جهت نیل به اهداف آماده سازی کودکان برای خواندن، در کتاب بخوانیم تعداد 12 نگاره آمده که هر کدام با رویکردی به یک موضوع خاص سعی در آموزش نکات بسیاری به کودک دارد . در انتخاب این نگاره ها به نکات مختلفی توجه شده از جمله :

تصاویر، واضح، زیبا و قابل فهم برای کودک باشند؛

کودک آشنایی نسبی با فضا و تصاویر نگاره ها داشته باشد ؛

در هر نگاره، همراه با مفاهیم، کلمات و نمادهای جدیدی از کلمات برای رشد گنجینه لغات کودک آورده شده است تا جهت دستیابی به اهداف کلی مورد استفاده قرار گیرد ؛

نگاره ها از ساده و کلمات ساده به پیچیده تر با مفاهیم و کلمات جدیدتر طبقه بندی شد اند ؛

بیشتر موضوع های نگاره ها منطبق با نیازهای کودک طراحی شده و مهارت های لازم برای سوادآموزی و همچنین آمادگی پذیرش مدرسه، همسالان و ... در نظر گرفته شده است ؛

فعالیت های متنوع که همگی در ابعاد مختلفی به رشد ذهنی و زبانی و عملی کودک کمک می کنند و قوه تخیل و خودابرازی رادر کودک رشد می دهند در بخش " ببین و بکو " تنظیم گردیده است ؛

با توجه به گروه سنی کودکان، از اندازه مناسبی برای حروف و قطع کتاب بهره گرفته شده و با استفاده از توانایی های صنعت چاپ، در کتاب از فضای سفید مناسب و قطع مناسب، تصاویر و همچنین چهره های متبسم و متفکر و شاد استفاده شده است تا کودکان از مشاهده مکرر و ورق زدن کتاب خسته نشوند .

در بررسی نگاره ها به مطالب دیگری بر می خوریم که شامل گوش کن و بگو، ببین و بگو، به دوستانت بگو، بگرد و پیدا کن، بازی و کتاب خوانی، نمایش، شعر خوانی می شود که هر کدام با روی کردی هدفمند در جهت ایجاد مهارت هایی در کودکان عمل می کنند .

اهداف " ببین و بگو "

رشد حافظه دیداری و گسترش توان تصویر خوانی ؛

توجه و دقت به محرک های یداری و مفاهیم موجود در آنها ؛

رشد مهارت های سخن گفتن به علت بیان شفاهی و موضوع ؛

تصویر سازی ذهنی و درون ریزی اطلاعات با حس بینایی به منظور واکنش به محرک های دیداری ؛

پرورش مهارت های خوب دیدن و بررسی کردن اجزای یک شکل ؛

قصه سازی و رشد تفکر خلاقانه کودک و به کارگیری آن در پردازش های کلامی ؛

شناخت نماد تصویری، نوشتاری و بیانی یک کلمه .

در نگاه اول با فعالیت ببین و بگو، کودک به بررسی و دقت در ابعاد مختلف حالت های یک نفره یا اشیاء تشویق می شود و از او خواسته می شود که برداشت خودش را بازگو کند . همچنین با این تصاویر، ابعاد مختلفی از نکات اخلاقی و اجتماعی برشمرده می شود و دانش آموز با جایگزینی ذهنی خود در نقش هر یک از افراد تصویر، که با خصوصیات فردی او هماهنگ تر و نزدیک تر است شروع به همانند سازی و الگوبرداری می کند . این فعالیت زمینه های ابراز آنچه کودک حدس می زند را فراهم می آورد و در همین راستا اولیاء محترم می توانند فرزندشان را در محیط واقعی قرار داده و مثلاً در خیابان از کودک خود بخواهند که آنچه را که در یک گردش دیده برای آنها بازگو کند و گاهی هم در مورد علت برخی از رفتارهای دیگران بحث و گفتگو کند . اگر کودک را به خوب دیدن، به خاطر سپردن و به راحتی بازگو کردن تشویق کنیم یقیناً زمینه های پیشرفت تحصیلی کودک را به خوبی فراهم آورده ایم . بنابراین در هر جا می توان کودک را به خوب دیدن تشویق کرد، به ویژه اگر پس از آن اجازه داده شود که آنچه را که دیده بازگو کند .

اهداف " گوش کن و بگو "

واکنش به محرک های شنیداری به صورت هدفدار ( خوب گوش کردن ) ؛

به کارگیری حافظه شنیداری با دقت و توجه به گفته ها و سؤالات دیگران ؛

رشد مهارت سخن گفتن و صحبت کردن ؛

پردازش کلامی و تعمیم مفاهیم آشکار و پنهان با آگاهی های قبلی کودک ؛

درک مفاهیم زبان فارسی و آماده سازی کودکان برای آشنایی با فارسی معیار در مناطق دو زبانه ؛

رشد مهارت گوش دادن به عنوان یکی از ارکان مهم خواندن .

در اینجا به منظور آشنایی بیشتر اولیاء با مفاهیم و روش های کار با دانش آموزان به بررسی نگاره اول می پردازیم.